Við sögðum frá því fyrir skömmu að 15 ára íslenskur piltur sigldi utan vorið 1950 með Agli Skallagrímssyni, togara Bæjarútgerðarinnar. Leiðin lá til Birmingham þar sem Friðrik stóð sig með miklum sóma á alþjóðlegu ungmennamóti, þar sem hann var yngstur keppenda.

Hið íslenska lýðveldi var aðeins sex ára og bráðvantaði ungar hetjur. Þjóðmáladálkur Morgunblaðsins hampaði tveimur ungum meisturum, og ræddi m.a. við föður Friðriks Ólafssonar. Morgunblaðið skrifaði, 19. apríl 1950:

Tveir íslenskir piltar, báðir fimmtán ára, hafa orðið landi sínu til sóma í útlöndum. Annar þeirra, Friðrik Ólafsson, varð fjórði í röðinni á unglingaskákmótinu í Birmingham, sem lauk síðastliðinn laugardag. Þar var aldurstakmark keppenda 20 ár.

Hinn, Pjetur Kristjánsson, varð annar maður í 100 metra sundi, frjálsri aðferð, er hann síðastliðinn sunnudag tók þátt í norrænu unglingasundmóti í Kaupmannahöfn. Þar var aldurstakmarkið 18 ár.

Friðrik Ólafsson er sonur Ólafs Friðrikssonar, verslunarmanns. Friðrik varð 15 ára 26. janúar síðastliðinn. Hann var um níu ára að aldri, þegar hann byrjaði að tefla, og það var faðir hans, sem kenndi honum mannganginn.

Jeg sá strax, segir Ólafur, að hjer var meir en venjulegur skákmaður á uppsiglingu. Friðrik var á tólfta ári, þegar hann fór að segja föður sínum til syndanna yfir skákborðinu og taka þátt í keppnum. Hann var 14 ára, þegar hann komst í meistaraflokk íslenskra skákmanna.

Vantar enn úthald

Hann tók þátt í Reykjavíkurmótinu, sem lauk skömmu áður en hann fór til Englands, og varð 4. maður í undanrás af 24 þátttakendum. Hann komst því í úrslit og varð þar áttundi í röðinni.

Faðir Friðriks skýrir svo frá, að hinn ungi skákmaður fylgist vel með íþrótt sinni og lesi meðal annars mikið af enskum og amerískum skákblöðum. En hann vantar enn úthald í langar skákir, segir Ólafur.

Að lokum má geta þess, að Friðrik þykir sjerstáklega slingur hraðskákmaður og korrist í þriðja sæti á hraðskákmótinu, sem hjer lauk fyrir skemmstu.

Árið 1958  settust Lev Polugaevsky og Rashid Gibiatovich Neznmetdinov að tafli á 28. rússneska meistaramótinu. Úr varð ein

Að margra áliti er Rashid Gibiatovich Neznmetdinov einn minnst þekkti besti skákmeistari sögunnar, ef svo má að orði komast. Hér er til dæmis fallegur sigur á Mikaeil Tal, þegar sá mikli töframaður stóð á hátindi ferils síns.

Hérna má lesa margt fróðlegt um meistarann, sem ættaður var frá Kazakstan, af þjóðflokki Tatara. Hann var snemma munaðarlaus og ferðaðist aldrei um lífið á fyrsta farrými. Hann sigraði Tal, Spassky og Petrosjan, auk annarra minni spámanna í hinum mikla sovéska skákskóla. Skákstíll hans var á köflum þannig að Mikail Tal virtist stöðubaráttumaður.

Rashid Gibiatovich Neznmetdinovlést í Kazan 1974,

Fátt finnst skákáhugamönnum skemmtilegra en velta fyrir sér hver sé mestur meistari allra tíma. Garry Kasparov á vitanlega stóran og dyggan aðdáendahóp, enda bar hann höfuð og herðar yfir aðra skákmenn í tvo áratugi og sigraði á fleiri stórmótum en nokkur annar.

Annar hópur fylgir Bobby Fischer yfir gröf og dauða, enn aðrir nefna Kúbumanninn geðþekka Capablanca, eða jafnvel Emanuel Lasker sem lengst allra ríkti sem heimsmeistari, heil 27 ár.

Ég rakst á sérlega áhugaverðan lista á netinu yfir 10 bestu skákmenn allra tíma, þar sem sitthvað kemur á óvart og vekur til umhugsunar.

Valið er einkar vel rökstutt, og þar trónir Jose Raul Capablanca á toppnum. Hann fæddist með stjarnfræðilega hæfileika, svo mikið er víst, enda lærði hann mannganginn fárra ára af því að horfa á föður sinn tefla, en nennti sjaldan eða aldrei að líta í fræðirit eða skákbækur.

Á 30 ára tímabili, frá 1909 til 1939, vann Capablanca 318 skákir, gerði 249 jafntefli og tapaði aðeins 34 sinnum, enda gátu liðið heilu árin milli tapskáka hans.

Rannsóknir hafa leitt í ljós að Capablanca er að líkindum nákvæmasti skákmaður allra tíma, því ofurtölvur nútímans eru honum yfirleitt sammála. Þetta kemur heim og saman við svar Capablanca þegar hann var spurður hversu marga leiki hann reiknaði út: „Einn leik, besta leikinn.“

Kasparov er númer tvö á þessum lista. Hann hefur reikningsgetu á við hvaða heimilistölvu og er sannarlega höfundur margra glæsilegustu skáka sem tefldar hafa verið.

Anthony heitinn Miles, sem sjaldan reið feitum hesti frá viðureignum þeirra, kallaði Kasparov skrímslið með þúsund augun – óviðjafnanlegur snillingur væri þó háttvísari og nákvæmari nafngift.

Mikail Botvinnik hreppir bronsið á umræddum lista, enda varð hann heimsmeistari í þrígang, oftar en nokkur annar og óskoraður „skólastjóri“ hins óviðjafnanlega sovéska skákskóla um áratugaskeið.

Næstur kemur, nokkuð óvænt, Wilhelm Steinitz, fyrsti opinberi heimsmeistarinn í skák. Hann var langt á undan sinni samtíð og breytti varanlega hugmyndum manna um skáklistina, innleiddi þunga stöðubaráttu í stað ævintýramennsku 19. aldar, þótt hann gæti líka fléttað af stakri kúnst þegar það átti við.

Hinn fremur umdeildi karakter Alexender Alekhine vermir fimmta sæti listans. Öndvert við Capablanca lagði Alekhine gríðarlega mikið á sig til að ná árangri, en fáir stóðu honum á sporði þegar kom að flóknum útreikningum sem  einatt leiddu til glæsilegrar niðurstöðu. Alekhine er í hávegum hafður hjá Kasparov, og frekari meðmæli eru óþörf.

Hér er fyrri hluti listans. Einhverjir hljóta að sakna Fischers? Og Laskers? Og á ekki Morphy heima á efsta tindi? Við birtum hin fimm nöfnin innan tíðar: Þar kemur sitthvað á óvart!

FRIÐRIK ÓLAFSSON, hinn ungi, efnilegi skákmaður, varð Íslandsmeistari í hraðskákkepninni. Hann hlaut 19 vinninga af 24 mögulegum.

Hann tapaði 2 skákum, gerði 6 jafntefli og vann 16 skákir. Í næsta sæti var Þórir Ólafsson með 15 vinninga, þriðji og fjórði Ingi R. Jóhannsson og Arinbjörn Guðmundsson. Þessir piltar eru allir ungir og efnilegir  skákmenn og eru allir innan við tvítugsaldur.

FRIÐRIK ÓLAFSSON, hinn kunni skákmaður, er nýlega farinn utan í boði breska skáksambandsins til að keppa á alþjóðaskákmóti unglinga, er hefjast á í Birmingham hinn 3. apríl n. k.

Í boðsbrjefinu er gert ráð fyrir, að 14 unglingar innan tvítugsaldurs keppi á þessu móti. Munu sex þeirra verða frá Bretlandi, en 8 frá öðrum löndum.                                          

Friðrik Ólafsson er 15 ára að aldri. Hann hefir keppt á mörgum skákmótum hjer í Reykjavík og hefir frammistaða hans verið með ágætum. Hann er án efa efnilegasti unglingurinn, sem hjer hefir komið fram á skáksviðinu. Leikur því mörgum forvitni á að vita, hvernig honum reiðir af á þessu fyrsta erlenda móti, sem hann tekur þátt í.

Fyrsta Reykjavíkurmótið í skák var haldið 1964. Þorsteinn Skúlason skrifaði afar læsilega og fróðlega grein í Skinfaxa um vorið. Þorsteinn skrifar:

Þetta mót mun vera næst sterkasta mót, sem háð hefur verið hér á landi. En hið öflugasta var Heimsmeistaramót stúdenta, er hér var haldið sumarið 1957. Þá var Michail Tal einnig meðal keppenda, en fyrr á því ári hafði hann skotizt upp á stjörnuhimin skákarinnar með því að sigra á Skákþingi Sovétríkjanna.

Á stúdentamótinu vakti hann mesta athygli allra keppenda og náði beztum árangri. Svo varð einnig nú og kom engum á óvart.

Hann tefldi af krafti og áræði og lagði m. a. að velli tvo skæðustu keppinauta sína, þá stórmeistarana Friðrik og Gligoric. 12½  vinningur úr 13 skákum á þetta sterku móti er árangur, sem jafnvel hinir sterkustu geta verið ánægðir með.

Júgóslavneski stórmeistarinn Svetosar Gligoric, sem varð í 2. sæti með 11½  vinning, hefur verið einn af fremstu skákmeisturum heims síðasta áratuginn. Hann varð fjörutíu og eins árs daginn, sem síðasta umferð var tefld, og kom því árangurinn í mótinu honum sem bezta afmælisgjöf.

Þetta var í fyrsta sinn sem hann gisti Ísland, en það hafði lengi staðið til, þótt eigi  gæti  orðið  af  því  fyrr.  Gligoric  er fleira til lista lagt en skáksnilldin ein.

Hann er stúdent að mennt, hefur stundað háskólanám í ensku og talar hana mjög vel auk fleiri tungumála. Hann er einnig vel ritfær, og nú um þessar mundir er að koma út bók eftir hann í heimalandi hans. Hún hefur inni að halda þætti um menn og málefni, sem hann hefur kynnzt á ferðum sínum um heiminn. Gligoric hafði við orð, þegar hann var hér, að hann myndi kannske rita eitthvað um Íslandsferð sína er heim kæmi.

Jafnir í þriðja sæti með 9 vinn. Hvor urðu þeir Friðrik Ólafsson og Norðmaðurinn Svein Johannessen, sem er alþjóðlegur meistari. Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem Johannessen heimsækir ísland.

Hann var þátttakandi í Minningarmóti Eggerts Gilfers, sem haldið var sér 1960. Hann varð þá í 5. sæti af 12 kepp. og þótti ekki standa sig eins vel og búast hefði mátt við, þar eð hann var þáverandi Norðurlandameisari. Nú tefldi hann miklu berur, og má hann vel við sinn árangur una, að komast þarna á hlið við einn af fremstu stórmeisturum heimsins.

Friðrik tefldi fyrstu sjö umferðir mótsins mjög vel, en eftir það slakaði hann mjög á klónni og varð frammistaða hans í mótinu því eigi svo góð, sem menn höfðu vænzt og vonazt eftir.

Í 5. sæti kom svo hinn nýsjálenzki alþjóðameistari Robert Wade með 7½  vinn. Wade fór hægt  af stað, hafði einungis hlotið 2 vínninga, er sex umferðir höfðu verið tefldar, en í síðustu sjö umferðunum hlaut hann hvorki meira né minna en 5½  vinn. Og lagði bæði Friðrik og Inga að velli í þeirri hrotu.

Wade hefur komið til Íslands áður. Það var árið 1947, er hann tefldi hér ásamt Kanadamanninum Yanovsky. Þeir skákunnendur, sem lengra muna, ættu því að kannast við hann.

Guðmundur Pálmason, sem varð sötti með 7 vinninga, átti einnig örðugt uppdráttar í upphafi, en, þegar kom fram í mitt mót, tók hann mjög að sækja í sig veðrið.

Þegar hann tefldi við Tal í 7. umferð, hafði hann einungis hlotið 2½  vinn. Með hinu frækilega jafntefli við Tal sneri hann blaðinu við og tefldi af miklu öryggi allt til loka mótsins.

Ingi R. Jóhannsson varð í 7. og jafnframt síðasta verðlaunasæti með 6 vinninga. Þetta var hans fyrsta mót eftir að hann hlaut útnefningu sem alþjóðlegur meistari. Frammistaða hans olli mönnum vonbrigðum, en hafa verður það í huga, að allir, jafnvel hinir beztu meistarar, geta verið mistækir.

Einnig ber að taka tillit til þess, að hann var mjög óheppinn með liti. Hann hafði svart á móti flestum sterkustu mönnunum (Tal, Gligoric, Friðrik, Johannessen, Wade).

Í 8. sæti komu þau Magnús Sólmundarson og Nona Gaprindashvili, heimsmeistari kvenna, með 5 vinn. hvort. Magnúsi hafði yerið spáð neðsta sætinu fyrir mótið, en hann Iét þau spádómsorð ekki á sér sannast og tefldi af öryggi í flestum skákum sínum. Hlaut hann sízt fleiri vinninga en efni stóðu til.

Nona byrjaði allvel, en slakáði á, þegar líða tók á mótíð. Líklegt er að þreyta hafi  valdið þar mestu um. Hún var nýkomin frá sterku skákmóti í Hastings. Að Tal undanskildum, mun hún hafa vakið mesta athygli alira keppenda, enda ekki hversdagslegur viðburður, að kona veiti karlmönnum svo harða keppni í skákinni.

Í 10.—12. sætí komu svo þeir Arinbjörn Guðmundsson, Freysteinn Þorbergsson og Trausti   Bjórnsson með 4   vinninga  hver.

Fyrir mótið var Arinbjörn talinn líklegur, til að geta áunnið sér „hálfan alþjóðameistaratitil“, en frammistaða hans varð nokkru lakari en búizt hafði verið við.

Freysteinn, fyrrverandi Íslandsmeistarí, var nokkuð misjafn, þegar á heildina er litið, en hann getur þó státað af því, að hann hafði næst bezta hlutfall út úr skáum sínum við útlendingana. Hann vann nefnilega bæði Nonu og Wade.

Trausti Björnsson er ungur og upprennandi skákmaður, og verður frammistaða hans að telast mjög góð, með tilliti til þess, að þetta er þriðja mótið, sem hann teflir í síðan hann ávann sér meistaraflokksréttindi.

Í 13. sæti varð Jón Kristinsson, sem varð annar í síðustu landsliðskeppni, og í neðsta sæti var enginn annar en Ingvar Ásmundsson, og hefði það þótt fyrirsögn, ef einhver hefði spáð því fyrir mótið.

Að móti þesu stóðu Skáksamband Íslands og Taflfélag Reykjavíkur í sameiningu. Var framkvæmd þess mög til sóma öllum aðstandendum þess.

Sérstaklega vil ég nefna eitt atriði, sem var mjög vinsælt, en það var, að allar skákir hverrar umferðar voru gefnar út prentaðar að henni lokinni.

Hinir erl. keppendur rómuðu mjöð aðbúnað allan, bæði á skákstað og á Hótel Sögu, þar sem þeir bjuggu meðan mótið stóð yfir.

Mótið var haldið í miningu Péturs Zóphaníasarsonar, en 31. maí 1946 voru liðin 85 ár frá fæðingu hans.

Hann var frumkvöðull að stofnun Taflfélags Reykjavíkur árið 1900. Hann var um langt árabil snallasti skákmaður á Íslandi og fyrsti Íslandsmeistari í skák. Hann skrifaði fyrsta skákþátt í íslenzkt blað, Þjóðólf, og hann skrifaði einnig fyrstu kennslubók í skák, sem út kom á íslandi.

Sonur hans, Áki Pétursson, sem einnig var kunnur skákmaður á sínum tíma, var skákstóri mótsins.

Það mun vera ætlun þeirra, er að mótinu stóðu, að halda slík mót framvegis á tveggja ára fresti og bjóða til þeirra erlendum meísturum eins og nú. Tíminn, sem valinn er til mótsins, er einkar heppilegur vegna þess, að þá er hinum árlegu skákmótum í Hastings og Bewerwick nýlokið og handhægt að fá hingað einhverja þeirra, sem þar hafa teflt.

Ber að fagna mjög þessari gælsilegu fyrirætlan forystumanna íslenzkra skákmála, því ekki er að efa að slík mót munu verða mjög til eflingar skákmennt í landinu.

Heimspressan var harmi lostin í upphafi sumars 1904: Hinn mikli Winhelm Steinitz hafði safnast til feðra sinna, fyrsti heimsmeistarinn í skák. Heimspressan sagði:

"12. ágúst lézt og í Ameríku Steinitz, sem í mörg ár var talinn bezti skákmaður í heimi, unz Þjóðverjinn Lasker sigraði hann i skákþraut einni, og tók Steinitz sér það nærri."

MEIRA SÍÐAR.

Hann er þekktur undir nafni ,,töframaðurinn frá Riga" og þekkur fyrir flókinn skákstíl sem margir líkja við töfrabrögð.

Tal sigraði á fyrsta Reykjavíkurmótinu með 12,5 vinning af 13 mögulegum, en í MÍR-salnum, varð hann að sjá af fleiri vinningum, hlaut 12 af 16.

Halldór Laxness hefur ekki getið sér orð fyrir skákkunnáttu, en helsti vinur hans og mentor, Erlendur í Unuhúsi, varð einn helsti skákmaður Íslands kringum 1930. Vel fer á því að töframaðurinn Tal og HKL efndu til sameiginlegs skákviðburðar.

Morgunblaðið blés í herlúðra 5. maí 1931: Sjálfur Alexander Alekhine heimsmeistari í skák bauðst til að koma í heimsókn til Íslands. Morgunblaðið hvatti til fjársöfnunar, enda var þetta í fyrsta skipti sem ríkjandi heimsmeistari í nokkurri keppnisgrein kom til Íslands.

Frétt Morgunblaðsins 5.5.1931:

Skákmeistari heimsins Dr. Alexander Aljekhin hefir sent Skáksambandi Íslands tilboð um að koa hingað til lands fyrri hluta júnímánðar næstkomandi, og sýna hjer opinberlega, að minnsta kosti tvisvar sinnum, skáksnilli sína, annað hvort að tefla við fjölmarga í einu, tefla við fleiri menn sem eru í samráði um eina skák eða fleiri, eða að tefla samtímis 12 blindskákir í einu.

 

Stjórn Skáksambandsins hefir athugað þetta tilboð heimsmeistarans, og hefir tjáð Morgunblaðinu að hún teldi það ómetanlegt gagn íslenskri skáklist, ef mögulegt reyndist að sinna þessu tilboði heimsmeistarans

 

Því miður, segir sambandsstjórnin, eru fjárhagsörðugleikar því til fyrirstöðu að Sambandið geti tekið þess tilboði, sem hefir að minsta kosti tvö þúsund króna útgjöld í för með sjer fyrir Skáksambandið, nema f járhagsaðstoð komi frá velunnurum skáklistarinnar.

 

Morgunblaðið vill nú beina þeirri fyrirspurn til allra velunnara skáklistarinnar hjer á landi hvort þeir ekki telji það vansæmd að þurfa að hafna slíku kostaboði frá skákmeistara heimsins, af þeirri ástæðu einni, að það skorti aðeins tvö þúsund krónur til að standa straum af nauðsynlegum kostnaði við för meistarans hingað ntil lands.

 

Morgunbl. er þeirrar skoðunar að sjálfsagt sjeu allir hinir mörgu velunnarar skáklistarinnar hlaupi hjer undir bagga, og leggi fram þessa upphæð svo að málinu verði strax hrundið í framkvæmd.

 

Blaðð hefir þess vegna hafist handa til að safna þessari fjárhæð og vonar að lesendurnir verði fljótir til að leggja fram það, sem til vantar, og að sambandsstjórnin geti tekið þessu tilboði heimsmeistarans.

 

Morgunblaðið tekur fúslega við öllu því sem velunnarar skáklistarinnar viíja leggja fram í þessu skyni.

 

Skákmeistarinn tekur það fram í tilboði sínu, að hann hafi veitt sjerstaka athygli íslensku skákmönnunum sem fóru til Hamborgar í fyrrasumar, og að fulltrúinn frá Júgóslavíu sem var hjer á Alþingishátíðinni í fyrra, Majourawitsch ráðherra, hafi talað við sig um Ísland og Íslendlinga á þá leið, að sig langi mjög til að koma hingað til lands.

 

Morgunblaðið þykist þekkja Reykvíkinga svo vel, að þeir ekki láti þetta mál stranda á meiri upphæð en tvö þúsund krónur eru, þegar margir leggjast á eitt til að greiða hana.

 

Verið nú samtaka Reykvíkingar  — og fljótir nú — svo hægt verði að taka þessu tilbði heimsmeistarans."

Nánari fréttir verða sagðar af Íslandsferð Alekhines á næstu dögum! 

Alþýðublaðið sagði okkur fréttir af skákmeistara Íslands árið 1940. Hann var Einar Þorvaldsson, sem einnig hafði unnið titilinn 12 árum fyrr. Erfiðismenn eru skákmeistarar, sagði málgagn alþýðunnar, í grein Óla Valdimarssonar:

SKÁKÞINGI ÍSLANDS fyrir árið 1940, er nýlega lokið. Þeir, sem fylgst hafa með þinginu frá upphafi, munu yfirleitt vera sammála um, að sjaldan hafi orðið eins hörð átök um efsta sætið og eínmitt á þessu móti.

Fjórir efstu mennirnir eru löngu landkunnir fyrir afrek sín á skákborðinu og mjög svipaðir að styrkleika, enda mátti lengi vel varla á milli sjá hver sigra mundi.

Í síðustu umferðum tókst Einari Þorvaldssyni, þó að ná forystunni, halda velli og þannig verða skákmeistari Íslands 1940. Kk ½

Sigur Einars á þessu móti er mjög glæsilegur. Af 8 skákum vann hann 5 og gerði þrjú jafntefli = 81,25%. Hann var sá eini, sem engri skák tapaði, allir hinir meistararnir urðu að láta sér það lynda að vera að velli lagðir.

Næstur varð Ásmundur Ásgeirsson með 6 vinninga. 3. Eggert Gilfer með 5½ vinning. 4. Árni Snævarr með 4½ vinning. 5. og 6. Sturla Pétursson og Hafsteinn Gíslason með 3 vinninga hvor. 7.—9. Áki Pétursson, Jóhann Snorrason og Sæmundur Ólafsson með 2½ vinning hver.

Núverandi skákmeistari Íslands, Einar Þorvaldsson, er öllum íslenzkum skákmörinum löngu kunnur. Hann var skákmeistari Íslands 1928. síðan hefir hann oft teflt á kappmótum með þeirri útkomu, sém hver meistari er fullsæmdur af.

Sem dæmi má nefna, að á Íslandsþingi 1935 og 1938 fær hann í bæði skipti önnur vérðlaun. Á haustmóti Taflfélags Reykjavíkur 1937 fékk hann önnur

verðlaun. Var skákmeistari Reykjavíkur 1938. Í úrslita- keppninni um Argentínuförina var hann no. 3 og nú árið 1940 Skákmeistari Íslands.

Hann hefir keppt fjórum sinnum sem fulltrúi Íslands á erlendum skákmótum. Í Hamborg 1930, Folkestone 1933, Munchen 1936 og Buenos Aires 1939. Heildarútkoma hans á þessum mótum mun vera kringum 50% — og má það teljast

ágæt frammistaða.

Þetta yfirlit gefur talsverða hugmynd um frammistöðu Einars frá því hann byrjaði að tefla opinberlega. Að vísu hefir hann ekki oft verið efstur, en minna má líka gagn gera.

Stíll hans og frammistaða hér heima og erlendis sýnir greinilega, að hann er tvímælalaust mjög sterkur skákmaður og erfiður viðureignar, sennilega einhver öruggasti meistarinn. Þess vegna, Einar Þorvaldsson: „Til hamingju með unninn sigurinn.“

Í raun og veru er það afar athyglisvert og einkennandi, að flestir beztu skákmenn landsins svo sem Einar Þorvaldsson, Ásmundur Ásgeirsson og Jón Guðmundsson eru allir handverksmenn og eiga ættir sínar að rekja til alþýðunnar.

Þetta mun vera mjög sjaldgæft víðast erlendis, eins og bezt má sjá af því, að á skákmótinu í Buenos Aires í sumar munu þeir þrír hafa verið þeir einu af hátt á annað hundrað keppendum, sem talist gætu til „hinnar vinnandi stéttar.“

Hafa nú þessir menn, sem vinna erfiðisvinnu, haft beztu aðstöðuna til að ná góðum árangri, sýna framtak sitt, vilja og þrek, eða aðrir af sama bergi

brotnir sem sýnt hafa dugnað sinn og afköst á öðrum vettvangi?

Þess vegna vaknar hjá mér sú spurning: — Hvaðan er kjarni íslenzku þjóðarinnar kominn? Er það ekki einmitt frá hinni vinnandi stétt — alþýðunni, fólkinu, sem framleiðir verðmætin og byggir landið?

Heimskringla, blað Íslendinga í Kanada, hafði ánægjulegar fréttir að færa 13. apríl 1899. Íslenski hornleikaraflokkurinn tók á móti Magnúsi Magnússyni Smith, nýbökuðum skákmeistara Kanada:

Landi vor Magnús Smith, frá Winnipeg, hefir nú unnið taflþraut sína í Montreal og er nú viðurkendur besti taflmaður í Canada.

Magnús Smith kom hingað til bæjarins fyrir rúmlega hálfu ári síðan. Hafði hann áður verið nokkur ár vestur við Kyrrahaf, og æft þar manntafl. Var hann færastur allra taflmanna þar vestra.

Eftir að hafa sigrað hina bestu taflmenn í California, British Columbia og Norðvestur-héruðunum, tók hann til að þreyta við færustu menn í þeim tveimur taflfélögum sem eru hér í bænum.

En það kom brátt í ljós að það var enginn sá taflmaður í þessum tveimur félögum, er mætti við honum.

Þeir sem aður höfðu haldið þeim heiðri að vera viðurkendir taflkappar, urðu nú að lúta í lægra haldi fyrir þessum glöggskygna landa vorum og skal það sagt þeim til heiðurs, að þeir höfðu þeim mun meiri mætur á Magnúsi, sem hann lék þá ver í tafiþrautunum.

Svo kom það fyrir, að það var stofnað til almenns taflmannafundar í Montreal og skildi þar tefltum bikar einn mikinn og nafnbótina: Taflkappi Canada.

Taflfélögin hér gengust þá fyrir því að Magnús yrði sendur austur á þennan taflmanna fund. Íslendingar tóku að sjálfsögðu vel í þetta mál og Heimskringla og Lögberg urðu einu sinni sammála.

Var svo skotið saman dálitlum sjóð í þessu skyni, og Magnús sendur austur. Og þetta hefir nú haft þann árangur sem að framan er sagt, og er það Mr. Smith og oss Íslendingum öllum til hins mesta sóma.

Á taflfundi þessum í Montreal mættu margir menn. En 18 af þeim tefldu um taflkappaheiðurinn og skyldi hver þeirra tefla 12 skákar. Magnús fékk 9½ vinning, tapaði einni og gerði 3 jafntefli, en hvert jafntefli er talin hálfskák á hvora hlið.

Sá sem næstur honum stóð að leikslokum var að eins hálfa skák á eftir. Að unnum þessum sigri, rigndi að hr. Smith lukkuóskum úr öllum áttum, og þar á meðal frá taflfélögunum hér í Winnipeg.

Framkoma hans öll þar eystra heflr verið hin sómasamlegasta, og andstæðingar hans í taflrauninni láta mikið af honum og telja hann vel að þeim heiðri kominn sem hann hefur náð í þessari ferð.

Íslendingar og aðrir hér í bænum, sem lögðu fé til fararinnar, eiga þökk skilið fyrir þá framtakssemi. Þeir þurfa ekki að sjá eftir útlátunum, því Magnús hefir unnið þjóðflokki vorum til sóma, og sýnt og sannað það sem margir hérlendir menn hafa áður viðurkent, að Íslendingar eru, að því er snertir andlegt atgervi, fullkomnir jafnokar hinna bestu manna hér í landi, af hvaða þjóðflokki sem þeir eru.

Það er búist við að Magnús komi hingað til bæjarins að austan á morgun, og að íslenzki hornleikaraflokkurinn mæti honum á vagnstöðvunum hér.

Það er og talið sjálfsagt að taflfélögin hér og Íslendingar haldi honum samsæti einhverntíma innan skamms.

Alls varð Magnús Magnússon Smith þrisvar sinnum skákmeistari Kanada: 1899, 1904 og 1906.

Heimskringla 8. desember 1898:

Íslenzkir taflmenn ætla að halda fund með sér á Unity Hall fimtudagskvöldið 8. þ. m. kl. 8. Er hér með skorað á alla íslenzka taflmenn að mæta á fundi þessum.

Verður þar rætt um að nýja taflfélag meðal Íslendinga hér til þess að mæta síðan enskum taflmönnum í þessum bæ.

Þar verður staddur landi vor. Mr. Magnús Smith, sem frægur er orðinn fyrir taflkunnáttu sina.

Einn er sá skákmeistari, sem hlotnaðist ódauðlegur sess í enskum orðabókum, og það á kostnað höfuðskálds enskrar tungu:

 Dr. Thomas Bowdler (1754-1825) tók sér fyrir hendur að ritskoða sjálfan Shakespeare, svo sómakærir lesendur hnytu ekki um klúryrði eða klám af nokkru tagi.

Bowdler lét sér ekki nægja að skipta út einstökum orðum – blessunin hún Ófelía drukknaði þannig fyrir hreina slysni, svo Hamlet yrði ekki sakaður um að hrekja hana til sjálfsvígs.

Shakespeare fyrir fjölskylduna, en svo nefndist útgáfa Bowdlers, naut mikilla vinsælda á 19. öld en fyrir tiltækið uppskar hann vafasaman sess í orðabókum: bowdlerize er notað um þá iðju að hreinsa og ritskoða annarra verk.

Bowdler hefði annars átt tryggan sess á spjöldum sögunnar fyrir magnaða skák sem hann tefldi gegn Henry Seymour Conway árið 1788, en þar bregður í fyrsta skipti fyrir tvöfaldri hróksfórn, sem telja má víst að veitt hafi Adolf Anderssen innblástur í skákinni ódauðlegu 1851.

Skáklistin var ekki á mjög háu stigi á 18. öld. Franska tónskáldið Philidor bar höfuð og herðar yfir aðra meistara, og tefldi helst ekki án þess að gefa að minnsta kosti eitt peð í forgjöf.

Þá lék Philidor sér að því að tefla blindandi við andstæðinga sína, en það þótti magnaður galdur í þann tíð. Þeir Bowdler og Philidor mættust 8 sinnum, og er það til marks um styrk okkar vammlausa doktors að hann vann tvær skákir, tapaði þremur og gerði þrjú jafntefli.

Bowdler var læknir að mennt, af auðugum ættum, en helgaði sig baráttu fyrir úrbótum í fangelsismálum, auk þess auðvitað að bowdleriza Shakespeare.

Skák Bowdlers og Conways, tefld í London 1788. Skoðið eina möngnuðu skák allra tíma, sjá hér.

Þegar Ásmundur lést, 2. nóvember 1986, skrifaði Baldur Möller um hann minningarorð í Morgunblaðið.  Baldur varð Íslandsmeistari þrisvar sinnum, afar slyngur skákmaður, og einstakur sómamaður í hvívetna. Ásmundar naut ekki langrar skólagöngu, segir Baldur, en hann var margfróður. Baldur skrifar:

Í dag er borinn til grafar Ásmundur Ásgeirsson, skákmeistari, en hann lézt í Reykjavík 2. þ.m., rúmlega áttræður að aldri. Ásmundur fæddist í Reykjavík 14. marz 1906, en foreldrar hans voru Ásgeir Ásmundsson, sjómaður og leiðsögumaður í Reykjavík, og Þórunn Þórsteinsdóttir. Ásmundur var tvíkvæntur og átti tvö börn í fyrra hjónabandi sínu, Ásu, f. 15. nóv. 1928, búsetta í Reykjavík, og Ásgeir, f. 2. júní 1938, mjólkurverk fræðing, búsettan í Svíþjóð.

Ásmundur naut ekki langrar skólagöngu, en aðstæður hans leyfðu það ekki. Hann hefur þó án efa verið mjög vel til náms fallinn, enda var hann t.d. að upplagi mjög góður stærðfræðingur og úr skólum var hann þó margfróður um ýmis efni, svo sem hæfileikar hans gáfu efni til.

Rúmlega tvítugur var Ásmundur orðinn einn bezti skákmaður Íslendinga og átti stóran þátt í þeirri grósku sem varð í íslenzku skáklífi á þriðja áratug aldarinnar, en varð skákmeistari Íslands í fyrsta sinn árið 1931, en skákmeistari Reykjavíkur 1930. Þessa titla vann hann á 15 ára tímabili alls átta sinnum og tefldi 5 sinnum í landsliði Íslands á Ólympíuskákmótum frá 1930 til 1939 og vann þar marga athyglisverða sigra.

Einkenni Ásmundar sem skákmanns voru ekki sízt hugkvæmni, keppnisþrek og óbilandi jafnvægi hans, en eðlisgáfur hans voru eflaust sú kjölfesta, sem allt þetta byggðist á.

Með þessum línum vil ég að leiðarlokum flytja honum þakkir fyrir samfylgdina á gróskuárum skáklistar „millistríðsáranna“, þótt engan gæti grunað þá hvað á eftir mundi fylgja. Ég minnist jafnframt hlýju hins eðliskurteisa heiðursmanns, sem hann ætíð var í íþrótt sinni. Fjölskyldu hans flyt ég samúðarkveðjur.

Ásmundur var þá rétt tæplega 26 ára – fæddur 14. mars 1906, og hafði orðið Íslandsmeistari í skák í fyrsta sinn árið 1931.

Alls hampaði Ásmundur Íslandsbikarnum 6 sinnum, og tefldi margsinnis fyrir Íslands hönd á Ólympíuskákmótum. Ásmundur var kóngurinn þegar barnungur Friðrik Ólafsson fór að láta sér kveða á fimmta áratug 20. aldar.

Ásmundur varð þannig Íslandsmeistari 3 ár í röð, 1944-46, en Friðrik varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn 1953. En hér er fréttin merkilega úr Morgunblaðinu 1932:

Á sunnudaginn tefldi Ásmundur Ásgeirsson skákmeistari 8 blindskákir samtímis við góða taflmenn úr 2. Flokki Taflfjelags Rvíkur.

Fór kappskákin fram í K. R. húsinu, en þau vandkvæði voru á, að Ásmundur varð lengi að vera frammi á gangi, innan um fjölda fólks, klið og alls konar hávaða, sem hlaut að trufla hann mjög og gera honum erfiðara fyrir.

En inni í herberginu, þar sem keppendur hans sátu við taflborðin, voru áhorfendur sem lögðu ráð á hvernig leika skyldi, og er sllíkt fyrirkomulag með öllu óhafandi.

Þegar slíkar kappskápir eru tefldar, á sá, sem keppir blint við alla að vera algerlega einangraður og í ró og næði, en áhorfendur mega ekki leggja neitt til málanna.

Keppendur ætti að vera út af fyrir sig, en aukataflborð vera til sýnis áhorfendum, þar sem þeir geta fylgst með öl'lum töflunum samtímis, án þess að rugla leikendur (eða hjálpa þeim) með athugasemdum og leiðbeiningum sínum.

En þegar þess er nú gætt hverja afstöðu Ásmundur hafði þarna, og hvað hann er lítt æfður í því að tefla margar blindskákir samtímis, eru úrslitin honum til heiðurs. Hann vann 5 skákir, gerði eina jafntefli, en tapaði tveimur.

Þeir, sem unnu hann voru Hersveinn Þorsteinsson og Kristján Silfuríusson.

Heimdallur.